سفر

كتاب تصويري «سفر» با يك جمله‌ تكان‌دهنده آغاز مي‌شود: «شايد مجبور شوي جايي را كه در آن زندگي مي‌كني، ترك كني.» اين جمله، همان ابتداي كتاب خواننده را در فكر فرو مي‌برد و ذهن كودك را درگير مي‌كند كه اگر قرار باشد محيطِ آشناي هميشگي را ترك كند، چه مي‌شود؟

تصويرسازي‌هاي كتاب «سفر»، موجودي را معرفي مي‌كند كه گويي يك اردك است. شايد هم موجود تازه‌اي باشد ساخته‌ ذهن نويسنده يا تصويرگر. چه فرقي مي‌كند؟ به هر حال همين ناشناختگي و ابهام در تشخيصِ شخصيت اصلي داستان، اين فرصت را مي‌دهد تا خودمان را جاي او بگذاريم؛ و به اين ترتيب است كه داستان تصويري «سفر» با تمام سادگي‌ و ايجاز كلماتش ذهن‌مان را به چالش مي‌كشد.

كتاب «سفر» داستانِ شخصيتي‌ست كه در شرايط امن و آرامي به سر مي‌برد. ناگهان باد تندي او را از روي زمين بلند مي‌كند و در سرزمين بيگانه و ناشناخته‌اي فرو مي‌آورد. حالا اين شخصيت داستان است كه با چالش‌هاي متفاوتي رو به رو است و نه تنها با شرايط تازه‌اي درگير است، بلكه در پي اين است هويت خودش را كشف كند.

كتاب تصويري «سفر» نه تنها براي مخاطب كودك، بلكه براي مخاطب بزرگسال هم اين فرصت را فراهم مي‌كند تا با فلسفي‌ترين و عميق‌ترين پرسش زندگي رو به رو شود: «من كي‌ام؟» و با ساده‌ترين موقعيت‌ها و ديالوگ‌هايي كه در طول داستان شكل مي‌گيرد، ذهن بازيچه‌ سوال‌هاي متفاوتي مي‌شود و خواننده هم‌پاي شخصيتِ داستان از خودش مي‌پرسد هويت‌اش را چه چيزي شكل داده است؟ زباني كه با آن صحبت مي‌كند؟ محيطي كه در آن زندگي مي‌كند؟ ظاهري كه دارد؟

كتاب تصويري «سفر» براي كودكان بالاي سه سال مناسب است.

پيشنهاد ويژه: خواندن اين كتاب به كودكاني پيشنهاد مي‌شود كه به هر دليلي مجبور به تغيير شرايط محيطي از جمله تغيير خانه، تغيير مهد يا مدرسه، مهاجرت به يك شهر يا كشور ديگر و ... شده‌اند.

«شايد يك روزي مجبور شوي جايي را كه در آن زندگي مي‌كني ترك كني.»

مرغابي كوچكي كه راوي قصه است شال و كلاه مي‌كند براي «سفر» اما نه سفري براي سياحت و گردش بلكه بادي تند مي‌آيد و چنان او را از سرزمينش مي‌كند و به دياران دوردست مي‌برد كه حتي فراموش مي‌كند كي هست!

سرزمين جديد، اهالي غريب، زبان‌ها و گويش عجيب و انتظار يك اتفاق يا فردي آشنا. مرغابي از پشه و ماهي و موش كه اهل آسمان و آب و زمينند مي‌پرسد: «من كي هستم؟» اما زبان آنها را نمي‌شناسد و چيزي نمي‌فهمد. او نمي‌پرسد اينجا كجاست؟ شما كي هستيد؟ سوال مرغابي در اين سرزمين جديد «من كي هستم» است و او به دنبال خودش مي‌گردد گويي «خودگم كرده‌اي» است.

زبان كسي را نمي‌فهمد و غمگين و گريان مي‌شود تا اينكه مرغابي ديگري با پاهاي بزرگ مي‌بيند و در جواب سوال «من كي هستم؟» مي‌گويد: «تو همان كسي هستي كه بايد باشي!» خودش مي‌پرسد: من چي؟ من كي هستم؟ و مرغابي كوچك قصه ما مي‌گويد: هماني كه بايد باشي! و «همزباني» آغاز مي‌شود. بازي‌اي كه هر دو بلدند و همديگر را مي‌فهمند و همديگر را مي‌سازند.

درست زماني‌كه مرغابي قصه ما زبان پشه و ماهي و موش را ياد مي‌گيرد و زندگي آسان مي‌شود، باد تندي مي‌وزد و همه داشته‌ها و رفاقت‌هاي جديد مرغابي را با خود مي‌برد، مرغابي محكم در جاي خود ايستاده اما باد دوستانش و شكوفه‌ها و شن‌هاي گرم را مي‌برد و باز هم تنهايي شروع مي‌شود.

مرغابي كه در تنهايي خود سير مي‌كند روزي با حيوانات جديدي روبرو مي‌شود كه به او سلام مي‌گويند حالا او مي‌تواند خودش را معرفي كند بگويد: «من منم.» شما كي هستيد؟

قصه «سفر» مرغابي ما با «آشنايي‌زدايي» آغاز مي‌شود همه مي‌دانيم مرغابي‌ها مهاجرند و دائم در پرواز به سرزمين‌هاي جديد، تكنيك آشنايي‌زدايي و جبر تن دادن به باد تند و گم شدن در سرزمين جديد تا جايي كه فراموش كند حتي چه كسي است مخاطب را در گيجي و گم‌گشتگي مرغابي همراه مي‌كند.

«سفر» در ادبيات و فلسفه جهان جايگاه ويژه‌اي دارد از معناي كاملا ايجابي و مثبت مانند طي طريق سيمرغ در منطق الطير عطار تا افسانه‌هاي نيلز، مهاجرت و بلوغش با غازهاي وحشي و پينوكيو به دنبال پدر ژپتو كه همه منجر به بلوغ و خود‌آگاهي مي‌شوند. تا معاني سلبي و گاهي منفي‌تر مانند تبعيد و مهاجرت و دياسپوراDiaspora، وجه تشابه همه اين موارد حركت از خود به جهان و از جهان به خود است خواه با خودشناسي و بلوغ همراه باشد خواه به يك همزيستي ساده و تكراري منجر شود.

مهمترين مولفه قصه سفر «حركت»، «تنهايي خود» و «ساختن جهان ناپايدار» است. وقتي اين جهان كه ثابت نيست و به بادي تند برهم مي‌ريزد را ساخت مي‌توانست خود را معرفي كند و بگويد: سلام من منم. سيلان و حركت و شروع از «نقطه سر خط» اصلي‌ترين محور قصه سفر است. مرغ مهاجر باشي يا پشه و ماهي و موش يك روز هستي و روز ديگر شايد در جايي ديگر باشي. تنها چيزي كه با خودت مي‌بري «من» خودت است. دنيايت را جوري بساز كه اين «من»را بشناسي و هرجايي باشي بتواني با اين «من» خود سر كني.

ماهيت اصلي داستان بر پرسش تاريخي «من كي هستم؟» از كجا آمده‌ام؟ آمدنم بهر چه بود؟ قوام مي‌گيرد. براي پاسخ به اين سوال تاريخي و بنيادي حركت، گذر و نسبي بودن امور را نشاندار نموده و پويايي براي ساختن من را نوعي پاسخ به پرسش من كي هستم عنوان مي‌كند.

به بيان شيواي مولانا كه به گوش و جان ما فارسي زبان‌ها آشناست:

روزها فكر من اينست و همه شب سخنم

كه چرا غافل ز احوال دل خويشتنم

از كجا آمده‌ام، آمدنم بهر چه بود؟

به كجا مي روم؟ آخر ننمايي وطنم…

امتياز من به اين كتاب از ۵ ستاره ۵ است.